Szwajcaria pobiera opłatę od rozpuszczalników od 1 stycznia 2000 r. Płaci ją ten, kto sprowadza je do kraju albo produkuje — 3 franki za kilogram. Firma, która ogranicza emisje, może te pieniądze odzyskać. Od wprowadzenia opłaty emisje lotnych związków organicznych spadły w Szwajcarii o połowę.
Lotne związki organiczne, w skrócie LZO, to m.in. rozpuszczalniki w farbach, lakierach, klejach i środkach czyszczących. Odparowują i w powietrzu biorą udział w powstawaniu ozonu przy ziemi, który szkodzi zdrowiu i roślinom. Dotyczy to lakierni, drukarni, zakładów meblarskich i wszystkich, którzy myją części rozpuszczalnikami.
Szwajcaria nie mierzy emisji w każdym zakładzie. Opłatę nalicza na wejściu: przy przywozie rozpuszczalnika do kraju i przy jego produkcji. Stawka jest jedna dla wszystkich objętych substancji. W 2000 r. wynosiła 2 franki za kilogram, a od 2003 r. wynosi 3 franki.
Zwolnione z opłaty są rozpuszczalniki użyte jako paliwo, wywiezione z kraju oraz zużyte tak, że nie trafiają do środowiska. Zwolnione są też wyroby, w których rozpuszczalników jest nie więcej niż 3 procent.
Firmy, które kupują duże ilości rozpuszczalników, mogą dostać zezwolenie na zakup bez opłaty. Prowadzą wtedy roczny bilans LZO i dopłacają za to, co trafiło do środowiska. Osobne zwolnienie przysługuje zakładom, które oczyszczają powietrze odprowadzane z instalacji zgodnie z najlepszą dostępną techniką. Korzysta z niego około stu firm, a kantony sprawdzają je nie rzadziej niż raz na pięć lat.
Wpływy nie zostają w budżecie. Dzieli się je po równo między mieszkańców i wypłaca przez kasy chorych, w drugim roku po roku poboru.
Według Federalnego Urzędu Środowiska (BAFU) emisje LZO w Szwajcarii spadły z około 150 tys. ton rocznie w 2000 r. do około 75 tys. ton w 2020 r., czyli o połowę. W porównaniu z 2005 r. spadek wyniósł 36 procent, przy celu 30 procent wyznaczonym w protokole z Göteborga.
O skutku samej opłaty mówi porównanie z prezentacji Szwajcarii dla Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ. W latach 2000–2014 emisje z przemysłowych źródeł objętych opłatą spadły o 48 procent, a ze źródeł nieobjętych — o 23 procent.
Wpływy wzrosły z 67 mln franków w 2000 r. do ponad 140 mln franków w 2005 r. W 2016 r. Szwajcaria szacowała, że ustabilizują się na poziomie około 125 mln franków rocznie, czyli około 15 franków na mieszkańca.
Urząd zastrzega, że w gorące, słoneczne dni stężenia ozonu nadal przekraczają szwajcarskie wartości dopuszczalne, więc potrzebne są dalsze działania.
Unia i Polska idą inną drogą — przez limity i pozwolenia. Zawartość rozpuszczalników w farbach i lakierach ogranicza unijna dyrektywa o emisji LZO z farb. Instalacje używające rozpuszczalników mają limity emisji z unijnej dyrektywy o emisjach przemysłowych, które w Polsce powtarza rozporządzenie o standardach emisyjnych. Zależnie od skali instalacja potrzebuje pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, pozwolenia zintegrowanego albo zgłoszenia.
Firma sama liczy swoją emisję, raportuje ją do Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE) i składa marszałkowi województwa wykaz opłat za korzystanie ze środowiska. Opłatę nalicza się od kilograma wyemitowanej substancji, według stawek z obwieszczenia ministra klimatu i środowiska. Na 2027 r. stawka dla benzenu to 13,72 zł za kilogram. Wykaz składa się, gdy roczna opłata za dany rodzaj korzystania ze środowiska przekracza 100 zł, a płaci się dopiero wtedy, gdy przekracza 800 zł.
Szwajcarskiego modelu nie ma ani w prawie unijnym, ani w polskim. Różnica tkwi w tym, co się liczy: w Szwajcarii kilogram kupionego rozpuszczalnika, w Polsce kilogram wyliczonej emisji.
Firmy lakierujące, drukujące, klejące i myjące części rozpuszczalnikami zostają przy polskim modelu: pozwolenie lub zgłoszenie, ewidencja zużycia, raport do KOBiZE i wykaz opłat. Wysokość opłaty zależy od tego, jak policzono emisję, więc liczy się jakość danych o zużyciu.
Szwajcarski bilans LZO to w praktyce ten sam rachunek, który polska firma i tak wykonuje, żeby wyliczyć emisję: ile rozpuszczalnika kupiono, ile zostało w wyrobie, w odpadach i w urządzeniach oczyszczających, a ile uleciało. Rzetelny bilans może obniżyć wyliczoną emisję, a z nią opłatę.
Kto sprzedaje do Szwajcarii farby, lakiery lub kleje, powinien się liczyć z tym, że opłatę płaci tam importer. Szwajcarski odbiorca może pytać o zawartość LZO w wyrobie, bo przy poziomie do 3 procent wyrób jest z opłaty zwolniony. Warto mieć tę informację w dokumentacji produktu.
Liczymy emisje z rozpuszczalników, przygotowujemy raporty do KOBiZE i wykazy opłat, a przy zmianie technologii sprawdzamy, czy potrzebna jest zmiana pozwolenia. Więcej: Sprawozdania oraz Pozwolenia środowiskowe.
Napisz: biuro@eco-consult.pl · Telefon: +48 22 602 21 08
Źródła: Federalny Urząd Środowiska (BAFU) – opłata od LZO: stawka, zwolnienia, emisje, podział wpływów, Federalny Urząd Ceł i Ochrony Granic (BAZG) – kto płaci, zwolnienia, bilans LZO, Prezentacja Szwajcarii dla EKG ONZ (2016) – stawki, wpływy, emisje w źródłach objętych i nieobjętych opłatą, Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska o stawkach opłat za korzystanie ze środowiska na 2027 r. (M.P. 2026 poz. 1012), Ustawa – Prawo ochrony środowiska, art. 286 ust. 2a i art. 289. Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Biuro doradztwa ochrony środowiska
Zadzwoń do nas
Napisz do nas
Eco Consult Rafał Ciechanowski · NIP 7962096981
pl. gen. Józefa Hallera 5 lok. 14A, 03-464 Warszawa