Wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ) sprawdza, czy firma przestrzega przepisów i warunków swoich decyzji środowiskowych. O kontroli planowej firma dowiaduje się z zawiadomienia — kontrola może się zacząć nie wcześniej niż po 7 dniach i nie później niż przed upływem 30 dni od jego doręczenia. Kontrola interwencyjna, np. po skardze albo awarii, może zacząć się bez uprzedzenia. Dlatego dokumenty warto uporządkować, zanim przyjdzie pismo.
Inspekcja prowadzi kontrole planowe — według planu kontroli — i pozaplanowe: na wniosek innych organów albo interwencyjne, związane ze skargami, zanieczyszczeniem środowiska, poważną awarią lub zapobieganiem przestępstwom i wykroczeniom (art. 9 ust. 1–1c ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska). Kontrolę przedsiębiorcy prowadzi się według Prawa przedsiębiorców, ale przy kontrolach pozaplanowych część jego zasad nie obowiązuje (art. 9a ustawy o IOŚ):
| Kontrola planowa | Kontrola pozaplanowa |
|---|---|
| Zawiadomienie 7–30 dni przed kontrolą | Bez zawiadomienia |
| Inspektor okazuje legitymację i doręcza upoważnienie | Legitymacja i upoważnienie, a przy kontroli interwencyjnej sama legitymacja |
| W siedzibie lub miejscu działalności, w godzinach pracy | Bez tych ograniczeń |
| W obecności przedsiębiorcy albo osoby, którą wskazał | Obecność niewymagana |
| Wszystkie kontrole WIOŚ w roku trwają łącznie najwyżej 6 dni roboczych u mikroprzedsiębiorcy, 18 u małego, 24 u średniego i 48 u pozostałych | Bez limitu |
| Co do zasady bez innych kontroli w tym samym czasie | Inne kontrole w tym samym czasie są dopuszczalne |
Kontrole planowe firm z kategorii niskiego ryzyka odbywają się nie częściej niż raz na 5 lat, a średniego ryzyka — nie częściej niż raz na 3 lata, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 55a Prawa przedsiębiorców). Kategorię ryzyka podaje zawiadomienie.
Zawiadomienie o kontroli planowej zawiera zakres kontroli i wstępną listę dokumentów, których inspektor oczekuje (art. 48 ust. 3 Prawa przedsiębiorców) — to gotowa lista do przygotowania. Na wniosek firmy kontrola może zacząć się przed upływem 7 dni, a próbki i pomiary inspektor może wykonać jeszcze przed tym terminem (art. 48 ust. 4 i 5).
Kontrola zaczyna się od okazania legitymacji i doręczenia upoważnienia. Upoważnienie określa m.in. zakres kontroli i przewidywany termin jej zakończenia, a kontrola nie może wyjść poza ten zakres (art. 49 ust. 7–9). Firma okazuje inspektorowi książkę kontroli (art. 57). Czynności kontrolne wykonuje się w obecności przedsiębiorcy albo osoby, którą wskazał na piśmie — warto wskazać ją z góry, na wypadek nieobecności właściciela lub zarządu (art. 50).
Inspektor może m.in. (art. 9 ust. 2 ustawy o IOŚ):
wejść na teren firmy z niezbędnym sprzętem, a przy kontroli pozaplanowej — o każdej porze,
przeprowadzić pomiary i pobrać próbki, także z użyciem drona,
zażądać wstrzymania albo uruchomienia instalacji na czas badań,
ocenić eksploatację instalacji i zastosowane technologie,
zażądać dokumentów, także finansowych, oraz pisemnych lub ustnych wyjaśnień, a także przesłuchać pracowników,
nałożyć mandat za wykroczenie przeciwko środowisku.
Firma musi umożliwić przeprowadzenie kontroli (art. 10). Instalację wstrzymuje albo uruchamia osoba wskazana przez firmę, która zna jej obsługę (art. 9c ust. 2).
Zakres zależy od działalności firmy, ale kontrole zwykle obejmują:
decyzje i ich warunki: pozwolenia na emisję, wodnoprawne, odpadowe i zintegrowane,
wpis do BDO, ewidencję odpadów i sprawozdania — o kartach przekazania i ewidencji piszemy w poradniku Ewidencja odpadów w BDO: KPO i KEO,
magazynowanie odpadów: miejsce, oznakowanie i czas magazynowania,
pomiary emisji i przekazywanie ich wyników,
raport do KOBiZE oraz wykaz i opłaty za korzystanie ze środowiska,
urządzenia z F-gazami i ich karty w Centralnym Rejestrze Operatorów.
Z kontroli inspektor sporządza protokół. Podpisują go inspektor i przedstawiciel firmy, który może wpisać do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi. Kto odmawia podpisu, może w ciągu 7 dni przedstawić swoje stanowisko na piśmie (art. 11 ustawy o IOŚ). Protokół warto przeczytać przed podpisaniem i od razu wpisać zastrzeżenia do ustaleń, z którymi firma się nie zgadza.
Na podstawie ustaleń WIOŚ może wydać zarządzenie pokontrolne albo zalecenia, wydać decyzję administracyjną lub wszcząć egzekucję (art. 12 ust. 1). W terminie wyznaczonym w zarządzeniu firma informuje inspektora, co zrobiła, żeby usunąć naruszenia (art. 12 ust. 2). Przy zagrożeniu dla zdrowia lub życia ludzi albo zagrożeniu zniszczenia środowiska WIOŚ może już w trakcie kontroli wstrzymać działalność decyzją, która podlega natychmiastowemu wykonaniu (art. 12 ust. 4 i 5).
Ustalenia z kontroli bywają też podstawą kar. Za naruszenia w gospodarce odpadami — np. brak ewidencji albo działalność bez wymaganego wpisu do BDO — WIOŚ nakłada administracyjne kary pieniężne od 1 000 zł do 1 000 000 zł (art. 194 i 196 ustawy o odpadach). Za wykroczenia inspektor może ukarać mandatem, a gdy stwierdzi znamiona przestępstwa przeciwko środowisku, zawiadamia organy ścigania (art. 15 ustawy o IOŚ).
Gdy organ narusza zasady kontroli — np. wszczyna kontrolę planową bez zawiadomienia albo bez upoważnienia, albo przekracza limit jej czasu — przedsiębiorca może wnieść pisemny sprzeciw z uzasadnieniem w ciągu 3 dni roboczych od wszczęcia kontroli albo od naruszenia. Sprzeciw co do zasady wstrzymuje czynności kontrolne, a organ ma 3 dni robocze na jego rozpatrzenie (art. 59 Prawa przedsiębiorców). Przy kontrolach pozaplanowych wiele z tych zasad nie obowiązuje, więc sprzeciw ma tam ograniczone zastosowanie.
Aktualne decyzje środowiskowe w jednym miejscu, z terminami ważności i warunkami.
Wpis do BDO zgodny z działalnością, a karty KPO i KEO zgodne ze stanem magazynu.
Złożone sprawozdania w BDO, raport do KOBiZE i wykaz opłat — z potwierdzeniami złożenia i dowodami wpłat.
Wyniki pomiarów emisji i potwierdzenia ich przekazania.
Oznakowane miejsca magazynowania odpadów.
Karty urządzeń z F-gazami w CRO.
Książka kontroli i pisemne wskazanie osoby, która reprezentuje firmę podczas kontroli.
Dokumenty z listy w zawiadomieniu.
Przed kontrolą możemy przeprowadzić audyt środowiskowy, który obejmuje te same obszary co inspektor, i pomóc uporządkować braki. W pakiecie Pełna obsługa w ramach stałej obsługi przygotowujemy firmę do kontroli WIOŚ i jesteśmy obecni podczas kontroli. Po kontroli przygotowujemy odpowiedź na zarządzenie pokontrolne i poprawiamy ewidencję oraz sprawozdania. Ceny pakietów są w cenniku.
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 425 ze zm.)
Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1484)
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1328)
Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Biuro doradztwa ochrony środowiska
Zadzwoń do nas
Napisz do nas
Eco Consult Rafał Ciechanowski · NIP 7962096981
pl. gen. Józefa Hallera 5 lok. 14A, 03-464 Warszawa